İstihdamda “yaş ayrımcılığı” giderek artıyor. Cinsiyet ve etnik ayrımcılığın bile önüne geçen yaş konusu, emeklilik yaşının yükseltildiği Türkiye’de ciddi bir sosyal probleme işaret ediyor

Küresel mali kriz ortamında iş bulmak oldukça zor. Personel çıkarmayan şirketler bile herhangi bir sebeple işten ayrılanların yerine yeni alım yapmayarak ‘çalışan yükünü’ asgaride tutmaya çalışıyor. Son dönemde iş ararken art arda gelen “hayır” cevaplarına rağmen moralinizi bozmamak, iş aramaya devam edebilmek için insanın ‘çelik’ gibi sinirlere sahip olması gerekiyor.

Ne yazık ki durum, 45 yaşını aşanlar için daha da iç karartıcı. Hayat, bu grup için giderek zorlaşıyor. Çünkü kapılar, 45 yaşını aşmış profesyonellerin yüzüne daha hızlı kapanıyor. Yılların getirdiği deneyim, zaman içinde edindiğiniz ve geliştirdiğiniz yetkinlikler adeta bir kenara atılırken iş başvurularınıza gelen ‘olumsuz’ yanıtlar da artıyor.

Kelly Services tarafından yürütülen “İşe Başvururken Ayrımcılık Global İşgücü İndeksi (2007)” araştırması çarpıcı sonuçlar ortaya koyuyor. 28 ülkede 70 bin kişiye uygulanan ankete göre Türkiye, iş dünyasındaki ayrımcılık konusunda diğer ülkelere ‘fark’ atıyor. Araştırmaya katılan Türklerin yüzde 19’u iş başvurularında yaş ayrımcılığına uğradıklarını beyan ediyor. 45 yaş ve üstü çalışanların yüzde 32’si, yaş yüzünden iş başvurularında ‘ret’ cevabı aldıklarını söylüyor.

Sonuçlar, Türkiye’de işverenin tercihini nispeten daha az deneyime sahip, sosyal hakları fazla önemsemeyen ve en önemlisi daha az parayla çalıştırabileceği adaydan yana kullandığını ortaya koyması açısından çarpıcı. 16 Avrupa ülkesi içinde beş, toplamda ise dokuzuncu sırada yer alan Türkiye’de araştırmaya katılan bin çalışandan yüzde 16’sı cinsiyet, yüzde 2’si ırk, yüzde 1’i ise engelli olmasından dolayı ayrımcılığa maruz kaldığını ifade ediyor.

Yeni sosyal Güvenlik Yasası’yla emeklilik yaşının kadınlarda 58, erkeklerde 6o’a çıkarıldığı bir dönemde, bu araştırmanın ortaya koyduğu “yaş ayrımcılığı sonuçları” oldukça düşündürücü. Zira 45 yaşın üzerindeki profesyoneller, emeklilik hakkı kazanmak için gereken ‘çalışılan gün sayasını’ nasıl dolduracaklarının hesabını yapıyor.

Tecrübe ‘demode’ oldu!
Kelly Services Türkiye Genel Müdürü Taylan Kovanlıkaya’ya göre “Rakamlar, ayrımcılığın zamanla değiştiğini ve yaş olgusunun ‘yeni salgın’ olduğunu” gösteriyor. Yaş ayrımcılığının, istihdamda pek çok alanda cinsiyet ve etnik ayrımcılığın önüne geçmiş durumda olduğu saptaması yapan Genel Müdür, bu durumun çeşitli tehlikelerine de dikkat çekiyor: “Durum, bireyler için yıkıcı olduğu kadar şirketler için de kayıplara işaret ediyor. Sonuçlar, iş dünyasının önemli bir yetenek ve çeşitlilik kaynağını kullanamaz hale geldiğini gösteriyor!”

Egon Zehnder International Yönetici Ortağı Murat Yeşildere de, Kovanlıkaya ile aynı görüşte. Yeşildere, “İş dünyasında gençlere fırsat verenler desteklenmeli ancak burada bir denge olmalı. Aksi taktirde akil ve tecrübeli insanları kaybederiz” diyor. Türk gençlerinin genellikle lisans ve ön lisans eğitimlerinden hemen sonra iş hayatına atıldıklarını belirten Yeşildere, 35 yaşına gelen bir kişinin ortalama 10 yıllık iş deneyimi olduğunu söylüyor ve ekliyor: “İşveren; genç yaşta yönetim kabiliyeti gelişmiş, enerjisi yüksek, düşük ücret ve kısıtlı sosyal haklar razı insanlardan oluşan genç bir kadro kurmak istiyor. Bu durumda da 45 yaş ve üstündeki kişilerin -işlerinde ne kadar mahir olurlarsa olsunlar- sisteme tutunması zorlaşıyor.”        

Ayrımcılığın insafı yok!
Boğaziçi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü mezunu Jale Balkanlı, yaş ayrımcılığına maruz kaldığını ifade edenlerden. Zamanında uluslararası alanda faaliyet gösteren bir ilaç şirketinde çalışan Balkanlı, 2001 yılındaki “kara çarşamba”nın etkilerini göstermesiyle işten çıkarılmış. “Sebebini hala bilmiyorum” diyen ve 14 yıllık iş tecrübesi olan Balkanlı, yaklaşık iki yıl boyunca birçok şirketle iş görüşmesi yapsa da hep aynı yanıtı almış “İş tecrübenizin fazlalığı nedeniyle bizim maddi ve manevi imkanlarımız sizi tatmin etmez!”
 
“Birçok işyeri, 45 yaş civarındaki çalışanlarını işten çıkarıp daha az ücret verebilecekleri kişileri işe almayı tercih ediyor” diyen Balkanlı çareyi, kendi işini kurmakta bulmuş. Yaşadığı olumsuzlukları fırsata dönüştüren Balkanlı’nın halkla ilişkiler alanında danışmanlık hizmeti veren bir şirketi var şimdi.     

Diğer bir ‘yaş mağduru’, 54 yaşındaki Ramazan Dayıoğlu ise Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü mezunu. İş hayatına 1970 yılında İzmir’de, otomotiv sektöründe tornacı olarak başlamış. Ardından Mis Süt’ün İstanbul tesislerinde çalışan Dayıoğlu, 1997 yılında (henüz 44 yaşındayken) yönetim kararıyla işten çıkarılmış. “Birçok iş yerine başvurdum. Kimi emekli olduğum için çalıştırmak istemedi kimi de çok düşük ücretle iş teklif etti” diyen Dayıoğlu soruyor: “Mecburen emekli oldum ama şimdi emeklilik yaşı, 65 oldu. O zaman benim gibi 40 - 45 yaşlarında işten çıkarılanlar nasıl olacak da 65 yaşına kadar çalışacak? Onlara kim iş verecek de bu süre doldurulacak?”

Son beş yılda işe başvururken yaş ayrımcılığına uğradınız mı?