Bir dönemin en önemli ücret politikası “temmuz zamları” çalışanlar için artık bir hayal oldu. Yerli ve yabancı birçok şirket bu uygulamadan vazgeçti. Araştırmalar, Türkiye’de şirketlerin yüzde 90’ının yılda bir defa zam yaptığını ortaya koyuyor

İŞTE İNSAN – 11.07.10
Onur UYSAL
onur.uysal@sabah.com.tr

Geçtiğimiz yılı küresel ekonomik krizin etkisiyle zamsız geçiren birçok çalışan gözünü insan kaynakları departmanından temmuz ayı için gelecek habere çevirdi. Ancak kamu çalışanları için yapılan düzenlemeler ve memur maaşlarında artış özel sektörü umutlandırsa da şirketler yılda tek zam uygulamasından vazgeçmiş gibi görünmüyor. Bir dönem özel sektörde faaliyet gösteren şirketlerin ücret politikasında yer alan ‘temmuz ayında ikinci zam’ almak neredeyse hayal oldu. Uluslararası ve yerel pek çok şirket çalışanlarına yalnızca bir kez ve ağırlıklı olarak yılbaşında zam yaparken, kriter olarak enflasyon oranlarını göz önünde bulunduruyor.

İnsan kaynakları ve yönetim danışmanlığı şirketi Mercer Türkiye tarafından yapılan araştırmalar 2010’da şirketlerin çalışanlarına ortalama yüzde 7 oranında zam yapacağını ortaya koyuyor. Hatta araştırmaya katılan şirketlerin yüzde 10’u bu yıl zam yapmayı düşünmüyor. Yılbaşında yapılan araştırmalarda yılın ikinci yarısını bekleyen ve ortaya çıkan tabloya göre karar alacağını belirten pek çok şirket de zam beklentisini rafa kaldırmış. Hatta ortaya çıkan genel tablo bir dönem özel sektörün ücret politikasında yer alan “temmuz zammı”nın artık çalışanlar için hayal olduğunu gösteriyor. Araştırmalara göre Türkiye’de şirketlerin yüzde 90’ı çalışanlarına yılda bir kez zam yapmaktan yana. Frito Lay, Philip Morris, Henkel, PepsiCo Beverages, Turkcell, TurkNet ve Metis- Teleperformance tek maaş artışı yapan şirketlerden yalnızca birkaçı.

Yüzde 60’tan yüzde 10’a
Ekonomide büyüme ve iyileşme sinyallerinin alındığı 2010’un ikinci dönemi çalışanlar için de umut yarattı. Farklı sektörlerden pek çok profesyonel izne aklında aynı soruyla çıktı: “Acaba temmuzda yeni bir zam alır mıyım?”

Ne var ki bu sorunun cevabını danışmanlık şirketlerinin yaptığı araştırmalar net bir şekilde ortaya koyuyor. Mercer Türkiye Genel Müdürü Sibel Yücesan’a göre son birkaç yıldır artan bir oranla, yılda tek zam uygulamasını benimsenmiş durumda. 2005 yılında şirketlerin yüzde 60’ı yılda iki kez zam yaparak çalışanlarının yüzünü güldürürken 2010’a gelindiğinde bu oranın yüzde 10’a kadar gerilediğini söylemek mümkün. Yücesan şirketlerin temmuz zamlarından vazgeçmesinin nedeni olarak istikrarlı enflasyonu gösteriyor: “Şirketler zam konusunda artık daha temkinli yaklaşıyor. Pek çok şirket yılda iki kez zam uygulamasından tamamen vazgeçti. Artık yılda bir defa ve ocak ya da nisan ayında çalışanların maaşlarına artış yapıldığını görüyoruz”.

Enflasyon en büyük kriter
2009 verilerine bakıldığında - az sayıda da olsa - zam yapan şirketlerin ağırlıklı olarak oranı yüzde bir ila beş aralığında tuttuğu görülüyor. Neredeyse her iki şirketten birinde çalışanlar bu oranlarda zam almış. 2010’a gelindiğinde ise beklentinin yıllık yüzde 6 ila 10 aralığına kaydığını görmek mümkün. Denetim, vergi ve danışmanlık şirketi PricewaterhouseCoopers (PwC) Türkiye tarafından yapılan “Başlangıç Ücret ve Yan Haklar Araştırması” ise bu beklentinin biraz altında bir tablo ortaya koydu. Araştırma, 2010 yılı ücret artışlarının büyük oranda yüzde 4 ila 10 aralığında gerçekleştiğini gösteriyor. Şirketlerin öngördüğü yıllık artış oranı ise ortalama yüzde 7. Aynı araştırmaya göre şirketler çalışanlarına büyük oranda yılda 12 kez ve Türk Lirası üzerinden brüt olarak maaş ödüyor.

Ücret artışları konusunda PwC’nin araştırmasından da farklı bir sonuç çıkmazken Türkiye’de şirketlerin kesin olarak yılda bir kez zam uygulamasına geçtiğini ve temmuz zammı fikrini rafa kaldırdığını söylemek mümkün. Ücret artışlarında ise ana kriter hala ağırlıklı olarak enflasyon oranları. Ancak yine de zam politikasını çalışanların yıl boyunca gösterdiği performans üzerine kuran şirketler de söz konusu. Bunlardan biri teknoloji perakendeciliği alanında faaliyet gösteren Vatan Bilgisayar. Satış kadrosunun çoğunlukta olduğu şirkette yılda 12 maaş ödemesi yapılırken, hedeflerin tutturulması durumunda her ay satış kadrosuna performans primi ödeniyor.

Vatan Bilgisayar Genel Müdürü Hasan Vatan, yöneticilerin çalışanları için performansa bağlı olarak üç ayda bir artış talep etme hakkı olduğu bilgisini veriyor. Bu da yüksek performans gösteren çalışanların yıl sonundaki enflasyon zammıyla birlikte yılda beş defa maaşında artış görebileceği anlamına geliyor.

İlaç firması GlaxoSmithKline (GSK) da çalışanlarına yılda 12 maaş ödeyen bir diğer şirket. Ancak GSK’nın Türkiye’deki ücret politikası şirketin global uygulamalarıyla paralellik gösteriyor. Bu yüzden nisan ve ekim aylarında olmak üzere şirket, yılda iki kez ücret ayarlaması yapıyor. GSK Türkiye İK Direktörü Sedef Karacan Şenyener, nisan ayında enflasyon, ücretin pazara göre durumu ve performans kriterleri, ekim ayında ise sadece performans ve yetenek yönetimi çerçevesinde ücret ayarlaması yaptıklarını ifade ediyor ve ekliyor: “Performans ve pazarın durumuna göre bu yıl çalışanlarımıza yüzde 1 ila 12 arasında değişen oranlarda zam uyguladık. Ortalama bütçe artışımız ise yüzde 4 olarak sonuçlandı.”

Kimler en fazla kazanıyor?
Sektör bazında değerlendirme yapıldığında ise ekonomik krizin etkilerinden erken ve az hasarla kurtulan bazı iş kollarında ücret politikalarının daha iyimser olduğunu söylemek mümkün. Telekomünikasyon, teknoloji ve enerji gibi sektörlerde ücretler ve zam oranları piyasa ortalamasının üzerinde seyrediyor. Araştırmalar bu alanlarda faaliyet gösteren şirketlerin zammın yanı sıra motive edici prim verme konusunda daha bonkör davrandığını ortaya koydu.

PwC Türkiye’nin 10’dan fazla farklı sektörden 63 firmanın katılımı ile gerçekleştirdiği araştırma başlangıç ücretlerinde hukuk, iş geliştirme ve yönetici adayı konularında çalışacak kişilerin en yüksek ücretleri aldığını gösteriyor. Buna karşılık çağrı merkezi, idari işler, halkla ilişkiler ve muhasebe alanları ise en düşük ücret grubu olarak göze çarpıyor. Yine iç denetim, Ar - Ge ve üretim alanlarında çalışanların en yüksek ücret skalasında yer aldığı araştırmanın bir diğer sonucu. Pozisyon bazında bakıldığında ise satış ve pazarlama bölümlerinde çalışanların en çok kazananlar olarak öne çıkıyor. Bir önceki krizde ağır darbe alan ve pek çok profesyonelin işsiz kalmasına neden olan bankacılık ise çalışanlarına yüksek maaş ödeyen bir diğer sektör.

Ekleyin:: del.icio.us | Digg Facebook Google Myspace Xing