Hayatları ‘önemli’ insanlarla geçen makam şoförleri, iyi eğitildiklerinde bir hazine aksi taktirde de ‘risk faktörü’ haline gelebiliyor. İşte bu mesleğin püf noktaları ve tozu alınmamış şoför hikayeleri…

İŞTE İNSAN - 06.06.10
Yasemin SALİH
yasemin.salih@sabah.com.tr

Bundan dört yıl önce Başbakan Recep Tayyip Erdoğan bir hastane ziyareti sırasında makam arabasında sıkışınca Türkiye, makam şoförlerinin donanımı hakkında fikir sahibi oldu. Öğrendik ki önünde ve arkasında koruma araçları olan makam arabalarının şoförleri kesinlikle makam sahibinden önce araçtan inmemeliymiş. Bir başbakan şoförünün bile bu ‘basit’ kuralı bilmemesi, bu alanda çalışanların mesleki ehliyetleri hakkında ipuçları veriyor.

Yıllar önce merhum işadamı Bekir Kutmangil’in şoförü de hep aynı güzergahı kullanıp tetikçilerin işini kolaylaştırdı diye eleştirilmişti.

Geçen hafta Hatay’da Katolik Kilisesi Anadolu Havarisel Episkoposu Vekili Luigi Padovese’nin makam şoförü tarafından bıçaklanarak öldürülmesi bu ‘pozisyondaki’ çalışanları seçerken ne kadar dikkatli olunması gerektiğini bir kez daha ortaya koydu.

İşin sadece hayati tehlike boyutu yok elbette… İtibar, güven hatta istihbarat açısından bile büyük önem taşıyor makam şoförleri. Aşk-ı Memnu dizisini izleyenler hatırlayacaktır; Talihsiz işadamı Adnan Ziyagil, ezeli düşmanı olan başka bir işadamının ‘ajanı’ olduğunu bilmeden, makam şoförü edindi de başına gelmeyen kalmadı. Şoför, Adnan Bey’in hayatını, diğer tarafa ‘naklen’ aktarıyordu.

Peki nasıl seçilmeli, nerede eğitilmeli bu kişiler? Türkiye’de makam şoförlerine özel eğitim ve sertifika veren tek kuruluş var: Direksiyon Akademisi. Şirketin kurucusu eski bir gazeteci. İletişim Fakültesi mezunu olan Onur Akçay, bir süre otomotiv yayınlarında çalıştıktan sonra bu alanda bir fırsat olduğunu görüp, şirketlere kurumsal şoförler eğitmek üzere açmış Direksiyon Akademisi’ni. Önceleri şirketler, şoför kadrosuyla işe alacakları kişileri “bak bakalım uygun mu” diye onlara gönderiyor, eksikleri konusunda da Onur Akçay ve ekibinden eğitim talep ediyormuş. Bu sırada makam şoförlerinin eğitimi konusunda ciddi sıkıntı olduğunu görüp hemen araştırmalarına başlamış. Fransa’da bulduğu bu alandaki eğitimlere odaklanan bir şirketle, programını Türkiye’ye getirmek üzere anlaşma yapmış Akçay. 2008’den bu yana makam şoförlerine eğitim ve sertifika veriyor. Eğitimi alan şoförlerin her yıl bunu yenilemeleri gerekiyor.

Kapı açmanın da raconu var!
Onur Akçay, makam şoförlerinin sürüş tekniklerinden psikolojilerine kadar çok yönlü bir eğitimden geçtiğini anlatıyor. Her ehliyeti olanın makam şoförü olamayacağını da söylüyor. Örneğin kapı açmak küçük ama önemli bir detay: “Sağlıklı bir yöneticinin makam kapısı sol elle açılır, sağ el kapının körüğüne konur ki yönetici inerken başını çarpmasın…”

Bugüne kadar 180 makam şoförünü eğittiklerini belirten Akçay, çoğunun geldiğinde basit trafik kurallarını bile bilmediğini anlatıyor. “Geçiş üstünlüğü, takip mesafesi, hız limitleri gibi kuralları bilmiyorlardı” diyor.

İki gün eğitiliyorlar
Direksiyon Akademisi’nin makam şoförü eğitimleri iki gün sürüyor. Kişiye özel tasarlanan bu eğitimlerde ilk gün kurallar anlatılıyor, ikinci gün ise şoförle yaklaşık beş saat trafikte zaman geçiriliyor. “Trafikte bilinçli olarak sohbet ediyoruz. Kısa ve net yanıtlar vermeli ve ses tonu sabit olmalı. Stres altında ne yaptığına bakıyoruz. Kıyafeti, kokusu çok önemlidir. Aracın dışındayken ve içindeyken davranışları izlenip eksikleri gideriliyor. Kurallar anlatılıyor” şeklinde sıralıyor Akçay yaptıklarını.

İlk altı ay yem atılıyor
Onur Akçay, makam şoförlerinin her şeyden önce güven vermesi ve temsil yeteneğinin olması gerektiğini anlatıyor. Makam sahiplerine genellikle yeni aldıkları makam şoförlerinin yanında altı ay gibi bir süre dikkatli davranmaları tavsiye ediliyor. Hatta onlara, sıkı ağızlı olup olmadıklarını test etmek için bilinçli “yemler” atılıyor. Şirketle ilgili sorular soruluyor, tepkisi ölçülüyor.

Akçay’a göre makam şoförleri kadar makam sahiplerinin de bu hizmeti kullanmak konusunda eğitime ihtiyacı var. Bunu da şöyle açıklıyor Akçay: “Bazı yöneticiler şoförle göz teması kurmak istemiyorlar, bu yüzden dikiz aynasını ters çevirtenler var. Birçok makam şoföründen koruma gibi yararlanılmak da isteniyor. Torpido gözünde silah taşıtan, gerektiğinde kullanmasını isteyenler var. Örneğin bir muhasebe müdürünün şoförü makam şoförü değildir. O kişiye farklı davranmanız gerekir ama bunu bilmiyorlar.”

Ücret 4 bin TL’ye çıkıyor
• Makam şoförlerinin aylık ücretleri temsil ettikleri makam ve sektöre göre değişiyor. Bu rakam bazı kurumlarda 800 TL olurken bazılarında 4 bin TL’yi buluyor.
• Bazı yöneticiler işleri gereği yabancı dil bilen şoför istiyorlar. Bu profil ise Türkiye’de en seyrek rastlananlardan.
• Birçok şirket, makam şoförünü ya yakın çevresinden (köyünden getirtmek gibi) ya da Internet’ten buluyor.
• Küçük bir anket yapan Akçay, makam şoförlerinin yüzde 50’sinin bulursa hemen başka bir işte çalışmak istediklerini söylüyor.

DİKKAT ÇEKİCİ MAKAM HİKAYELERİ

Araca böcek yerleştirmiş
“Makam şoförünü eğitime gönderen bir CEO, şoförünün hitabet ve misafir karşılama konularında yetersiz kaldığını ayrıca uyarmasına rağmen pencere yerine klima açtığını söyledi. Eğitime gelen makam şoförü ile pratik uygulamaya çıktığımızda şoförün hiçbir zaman klima çalıştırmaması dikkatimizi çekti. Kendisine nedenini sorduğumuzda; klimaya karşı alerjisi olduğunu, her zaman cam açmayı tercih ettiğini ama patronunun buna izin vermediğini beyan etti. Konu CEO’ya aktarılıp araştırıldığında ortaya bambaşka bir tablo çıktı: Turizm sektöründe çok önemli bir firmanın CEO’sunu taşıyan bu makam şoförüne yine aynı sektördeki en büyük rakiplerinden birinin firma sahibi ayda 4 bin TL karşılığında patronunun aracına böcek (dinleme cihazı) yerleştirmesini istemiş. Kayıt net olsun diye camlar açılmıyormuş.

Kıskanç eş kurbanı!
“Bir işadamının eşi, kocasının çapkınlık yaptığından şüphelenmektedir. Kocasının makam şoförünü yanına çağırır. Para teklif ederek kocasının gittiği yerleri kendisine SMS yoluyla iletmesini ister. Patronun talimatıyla Sarıyer’e doğru hareket eden şoför, gidilen istikameti hemen eşine bildirir. Yolda kadın kocasını arar ve nereye gittiğini sorar. Adam şirkete gidiyoruz dediğinde, kadın bir anlık öfkesine yenilerek “Beşiktaş’taki ofis ne zaman Sarıyer’e taşındı” diye bağırır. Patron adeta şoka girer ama Sarıyer’e gideceğini tek kişinin bildiğini hatırlar. Şoförünle göz göze geldiğinde her şey ortaya çıkar. Bu durumdan şoförünü değil, eşini sorumlu tutan iş adamı hala aynı şoförle çalışıyor. 

Kredi kartı mağduru
“Önemli bir firmanın CEO’sunu taşıyan makam şoförü, bir alışveriş sırasında araçtan inmek istemeyen patronundan şirkete ait kredi kartının şifresini öğrenerek alışveriş yapar ve kartı teslim eder. Özellikle şirket dışındaki toplantılarda kredi kartının da bulunduğu çantayı makam aracında bırakan CEO, başka bir kontrol için hesap hareketlerini incelediğinde kredi kartında oyuncakçı alışverişlerine rastlar. Kartının kopyalandığını zannederek hemen bankaya talimat veren CEO, alışverişlerin şifre girilerek asıl kartla yapıldığını öğrendiğinde çok geç olmuştur. Makam şoförü sekiz ayda toplam 32 bin liralık alışveriş yapmıştır.”