Terorizm, kaçırılma, soygun, kapkaç... Bunlar iş açısından oldukça karlı bazı piyasalarda karşılaşabileceğiniz risklerden sadece bir kaçı. Tek çözüm riskten uzak durmak. Bunun içinse hazırlıklı olmanız gerekiyor...

İŞTE İNSAN – 16.08.09
Hüsniye GÜNGÖR
husniye.gungor@sabah.com.tr

ABD ve İngiltere gibi güvenli ülkeler ekonomik kriz batağına saplanmışken yatırımlar Batı ve Japonya’dan BRIC ülkeleriyle (Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin) Meksika, Güney Afrika, ve Güney Amerika’nın bazı bölümlerine kayıyor. Buraya kadar sorun yok. Sorun dünyanın bu bölgelerinde iş yapmanın hala bazı tehlikeleri olmasında. Örneğin Brezilya’daki ölüm oranı son yıllarda savaşan ülkelerinkine çok yaklaştı. Johannesburg’daki suç networkleri 2007’den beri artan bir oranda yabancıları hedef almış durumda. Yabancıları havaalanından taksiyle ayrıldıkları andan itibaren takip ederek kuytu köşelerde soyuyorlar. Geçen yıl Tata, Unilever gibi dev şirketlerin yöneticilerinin de mağdur olduğu Bombay’daki Taj Mahal oteli saldırılarının anıları ise hala taze.

Ancak bunların hiç biri bu pazarlardan uzak durmak gerektiği anlamına gelmiyor. GroundTruth ve Corporate Risk International gibi danışmanlık şirketleri bu ülkelere yapacağınız iş seyahatlerini Avrupa ya da ABD’ye yapacaklarınızdan daha iyi planlamanız için gerekli güvenlik eğitimi veriyor. Dünyanın herhangi bir yerinde yanlış zamanda yanlış yerde olmak mümkün. Ancak iyi bir hazırlıkla gereksiz risklere girmeden dünyanın her tarafını dolaşarak global ticaretin size ait küçük köşesinden karlı ve güvenli bir halde dönebilirsiniz.  

BNET.com adlı yönetim portalı AKE Group’un global risk izleme birimi ile UK Trade & Investment ve Overseas Security Advisory Council’in (OSAC-Denizaşırı Güvenlik Danışma Konseyi) desteğiyle iş sebebiyle seyahat eden profesyoneller için bu pazarlarda karşılaşabilecekleri spesifik riskleri belirledi. İşte o çalışmaya göre dünyanın en tehlikeli beş iş bölgesi... Batılı yatırımcılar için cazip olduğu kadar potansiyel olarak tehlikeli iş ortamı sunan bu beş ülkeyle iş yapmadan önce OSAC’ın suç ve güvenlik raporlarını okumakta fayda var.

Rusya

Hukuki yaptırımların zayıf olmasına ve silah kullanımının giderek artmasına bağlı olarak Rusya’da birçok farklı suç türü bulunuyor. Daha da önemlisi Azerbaycan ve Gürcistan’ı da içine alan Kuzey Kafkasya’daki politik anlaşmazlıklar metro istasyonları gibi kamusal alanlara yapılan saldırılara neden oluyor. Moskova’da aşırı sağcı fraksiyonlar aşırı milliyetçi saldırılarıyla yabancı etnik azınlıkları hedef alıyor. En sık rastlanan riskler ise soygunlar, saldırılar ve saldırganların kurbanlarını ATM’lerden para çekmeye zorladıkları ekspres adam kaçırmalar. Saldırganların kurbanlarını ilaç atmak suretiyle avladıkları barlarda ve gece kulüplerinde içkinize dikkat etmelisiniz. Ayrıca saldırganların taksi şoförü ve polis memuru kılığında da yaklaşabileceğini göz önünde bulundurun.

Rusya da en sık rastlanan dolandırıcılık dümenleri ise şunlar:

- Dolandırıcı fark etmeden bir tomar parayı yayanın önüne düşürmüş gibi yapıyor. Eğilip adamın parasını vermek istediğinizdeyse çoğu zaman polis kılıklı kişiler sizi para çalmakla suçlayarak bir kenara çekiyor ve pasaportunu sorarak rüşvet istiyor.
- Çevre yollarında yabancı sürücülerin önünde aniden durarak sürücünün arabalarına çarptığını iddia edip sayıca çoğalarak sürücüyü korkutup sözde zarardan kat kat fazlasını talep ediyorlar.

Hindistan

Bombay’daki saldırılarının ardından ülkedeki terörizm tehlikesi özellikle büyük şehirlerin kamusal alanlarında hala yüksek oranda devam ediyor. Kasım 2008’de Taj Mahal oteline yapılan saldırıda Tata grubu, Ispat Industries ve Unilever gibi şirketlerin yöneticileri de bulunuyordu. Kişisel malların çalınması gibi adi suçlar yabancı ziyaretçiler için problem olabilir. Dürüstlük görmek adına ya da ön ödeme şeklinde depozit isteyenlere dikkat edin.

Brezilya

Arjantin ve Paraguay sınırı başta olmak üzere bir çok bölge organize suçların ve kaçakçılığın merkezi durumunda. Sao Paulo gibi şehirlerdeki en büyük problem ise mobil sokak gangsterleri. Saldırganlar çoğu zaman adi suç işlerken silah ve orantısız vahşet kullanıyorlar. Suçlular ekspres ve aslında kimseyi kaçırmadan fidye talep ettikleri sözde adam kaçırmalarda varlıklı iş adamlarını hedefliyor. Yabancıların gösterişsiz giyinmesi, pahalı mücevher, saat, cep telefonu ve fotoğraf makinesi gibi mallarını göz önüne sermememsi öneriliyor.

MEKSİKA

Meksika’daki en önemli güvenlik konusu ülkenin uluslararası uyuşturucu koridorundaki rolü. Sonuç olarak birçok bölgede organize suç örgütleri ve kaçakçılar bir şekilde dokunulmazlıklarının bilincinde olarak rahat hareket edebiliyor. Meksiko City’de en çok rastlanan suçlar silahlı soygunlar, ekspres adam kaçırmalar, araba hırsızlığı, zorbalıkla arabalara el koyma ve kredi kartı dolandırıcılığı. Suçlular kurbanlarını savunmasızlıklarına, zenginliklerine ve dikkatsizliklerine göre seçiyor. Dolayısıyla yabancıların gösterişsiz giyinmesi ve paralarını ortalarda göstermemesi tavsiye ediliyor. Bankaların ya da büyük binaların içindeki ATM’leri kullanmakta ve gündüz vakitlerinde para çekmekte fayda var. Yoldan her an çevirebileceğiniz serbest taksileri kullanmayın. Telsizle çağırılan taksilerle durakta bekleyenler daha pahalı olmalarına karşın kesinlikle daha güvenli. 

Güney Afrika
Güney Afrika cinayet, tecavüz ve araba hırsızlığı gibi suç oranlarının dünyada en yüksek olduğu ülke. Karanlık çöktükten sonra dikkatli olmak gerekiyor çünkü sokakların aydınlatması çok kötü. Arabanızı iyi aydınlatılmış bölgelere park edin ve görünüşte yardıma ihtiyacı varmış gibi duran motorculara yardım için durmayın. Eğer seyahatinizi Johannesburg’a yapıyorsanız havaalanının içinde ve çevresinde ve havaalanını terk ederken özellikle dikkatli olun. O.R. Tambo Uluslararası Havalimanı’ndan çıkan yabancıların takip edilerek tenha köşelerde soyulduğu durumlara oldukça sık rastlanıyor. Şehirdeki riskli diğer bölgeler ise Berea, Hillbrow ve gasp olaylarının giderek arttığı merkezi iş alanında yer alan Rotunda otobüs terminali. Bunun gibi Durban şehir merkezinde ve sahil tarafında da her zaman tetikte olun. Silahlı büyük gruplar bu bölgelerdeki alışveriş merkezlerinde yer alan bankaları, marketleri ve diğer mağazaları hedefliyor. 

Yabancı imajını saklayan vücut dili öğretiliyor

West Sussex merkezli İngiliz şirketi GroundTruth iş dünyasının profesyonellerine global ölçekte güvenlik eğitimi veriyor. Bu şirkette eğitim alan iş adamlarının hepsi Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin gibi gelişen pazarlara bağımlı ve yedi günlük bu eğitimde başlarına gelebilecek en kötü senaryoda kendilerini nasıl korumaları gerektiğini öğreniyorlar. GroundTruth yüzünü potansiyel olarak karlı fakat politik ve sosyolojik açıdan yüksek riskli piyasalara dönmüş Batılı iş adamlarına servis veren bir çok güvenlik danışmanlığı şirketinden sadece biri. Giderek daha fazla şirket BRIC ülkeleri ile Güney Amerika ve Güney Afrika gibi pazarlara girdikçe Bombay ya da Mombasa gibi şehirlerde işyapmanın Memphis ya da Manchester’da yapmaktan çok daha riskli olduğu gerçeğiyle yüzleşmek zorunda. Hostile Environment Awareness Training (Saldırgan Çevre Farkındalık Eğitimi) adı verilen 7 günlük bu eğitimlerde gidilecek şehrin toplumsal gelenekleri, riskleri seyahat öncesi ve sırasında önceden saptayabilme, güvenilir yerel yardım alabilme taktikleri, ilk yardım, kaçmak için gerekli sürüş teknikleri ve hatta yabancı olduğunu saklayan vücut dili gibi başlıklar öğretiliyor.

Tehlikeli bir havaalanından çıkarken bu önlemleri alabilirsiniz

Denizaşırı saatler süren bir uçuşun ardından Sao Paulo havaalanına jet-lag olmuş, dikkati dağınık bir şekilde ve Brezilyalı ortaklarınız için aldığınız pahalı hediyelerle indiniz. İngiltere merkezli risk danışmanlığı şirketi GroundTruth’un CEO’su Guy Marriott böyle bir durumda hedef olmamak için yapılması gerekenleri şöyle sıralıyor:

1- Valizinizi görünür bir yere yerleştirin: Uçağa aldığınız el bagajınızı tam koltuğunuzun üzerindeki bölüm yerine çaprazınızda gözünüzün önündeki bir bölüme yerleştirin.

2- Değerli eşyalarınızı göz önüne sermeyin: Havaalanlarının gümrükten geçmeden önceki bölümleri genellikle daha güvenlidir. Değerli eşyalarınızı dışarıdan ne oldukları anlaşılmayacak şekilde paketlemeye özen gösterin ve valizinizden el bagajınıza geçirme işini bu bölümde yapın. Dövizinizi de buradan alın.

3- Tuzak kurun: Uluslararası hava sahasından yerel tarafa geçmeden tam önce tam bir hedef gibi görünen birini belirleyin. O kişiyle aranızda ondan beş dakika sonra çıkacak kadar mesafe bırakın. İstenmeyen herhangi bir dikkati o üzerine çekerken siz fark edilmeden yolunuza devam edebilirsiniz. Menfaatçi bir yaklaşım olabilir ama önceliğiniz kendinizi korumakta olmalı.  

4- Onları gördüğünüzü fark ettirin: Kendinizden emin bir şekilde göz kontağı sağlayarak şüpheli birileri var mı diye etrafı tarayın. Onların varlıklarının farkında olduğunuzu belli edin. Bu durumda sizin kadar kendinden emin olmayan başka bir kurban seçeceklerine emin olabilirsiniz.

5- Gidiş bölümünden çıkış yapın: Mümkün olduğu kadar beklenen davranışların aksine davranın. Havaalanını geliş bölümünden terk etmek yerine gidiş bölümünden çıkarak yeni yolcu indirmiş bir taksiye atlayarak havaalanını terk edin.

6- Taksiye nereden bineceğinizi bilin: Suçlular havaalanı çıkışında tabelalara bakınarak dolanan kurbanlar arar. Havaalanından çıkmadan bir havaalanı haritasını inceleyin ve çıkışta nereye gittiğinizi bilerek doğrudan taksi durağına gidin.

7- Doğru taksiyi tutun: Gittiğiniz yere göre değişmekle birlikte çoğu şehirde resmi ve resmi olmayan taksiler vardır. Bir taksici tarafından tavlanmadan önce her iki taksiyi birbirinden nasıl ayırt edebileceğinizi bildiğinizden emin olun.

8- Taksi sırasını bozun: Taksi sırasında, sıranın en başında siz kalana kadar bekleyin. Telefonunuz çalmış ya da bir arkadaşınızı bekliyormuş gibi yaparak son anda sıranızı tam arkanızdaki kişiye bırakın. Böylelikle eğer izleniyorsanız hedef şaşırtmış olursunuz.

9- Otel servislerine dikkat edin: Otellerin servislerini kullanmak da önemli. Böylelikle suçlular nerede kaldığınızı bilecek. Eğer buna mecbursanız örneğin iki yıldızlı bir otelin servis bekleme noktasında bekleyin. Kalacağınız lüks otelin servisi tam kalkmak üzereyken son anda doğru servise binebilirsiniz.

10- Otelinizi seçerken stratejik davranın: Otelinizi günün her saatinde güvenli olan bölgelerden seçin. Gündüz çok güvenli olan bölgeler gece olunca özellikle yabancılar için geçilemeyecek kadar tehlikeli bir yere dönüşebilir. Gitmeden önce şehrin coğrafyasını inceleyin ve köprüler gibi karanlık noktaları işaretleyin. Havaalanı ile kalacağınız otel arasında bu tür noktaların mümkün olduğu kadar az olmasına dikkat edin.