Reklamlardaki Türkçe dilbilgisi hataları markaları ve reklamcıları karşı karşıya getiriyor. Sıklıkla yapılan yazım hataları okul çağındaki çocukları da olumsuz etkiliyor

İŞTE İNSAN – 28.11.10
Onur UYSAL
onur.uysal@sabah.com.tr

Beş yıl önce Türkiye pazarına giren İsveçli mobilya ve ev eşyası satış mağazaları zinciri IKEA, “Evinizin her şeyi” sloganı nedeniyle bir süredir reklam camiasıyla karşı karşıya. Firmayı bu duruma getiren ise ne yeni bir kampanya ne de bir reklam filmi. Sebep, IKEA’nın sloganındaki Türkçe kullanım hatası. Daha doğrusu uzun uğraşlar sonucu düzelttiği hatalı slogan. “Her şeyi” kelimesini “herşeyi” şeklinde yazan IKEA, başını reklamcı Bülent Fidan’ın çektiği Reklam Yaratıcıları Derneği (RYD) Türkçe Çalışma Kurulu üyelerince yürütülen kampanyayla yanlışından döndü.

Bir süredir IKEA’yı özellikle sosyal medya aracılığıyla ‘uyaran’ Bülent Fidan’ın çabaları sonuç buldu ve firma slogandaki hatayı düzeltti. “İngiltere ya da Fransa'da dil ne kadar hassas bir konu ise Türkiye'de tam tersi bir durum hakim. Madem biz iletişimciler ve de hizmet verdiğimiz markalar kitlelerle iletişim kurarken dili kullanıyoruz, o zaman doğru kullanmaktan başka çaremiz yok” diyor Fidan. Üstelik reklamlarda yapılan Türkçe yazım hatalarının bir süre sonra kemikleştiğinin ve normal sayıldığının altını çiziyor. İlginç bir de anısı var konuyla alakalı: “Arkadaşımın küçük kızı okul ödevini yaparken "hoşgeldiniz" yazmıştı. ‘Neden böyle yazdın?’ diye sorduğumda verdiği cevap durumu açıklamak için yeterli aslında: IKEA da böyle yazıyor”.

Sorumluluk her iki tarafta
Türkçenin şirketlerce yanlış kullanımı konusunda IKEA ne bir ilk ne de son aslında. Renault, Mavi Jeans, Turkcell ve İstikbal gibi markalar da reklam ve sloganlarında kullanım hatası yapan firmalar arasında. Fidan bu durumun kimi zaman markalar tarafından, kimi zaman da ajanslar aracılığıyla yaratıldığını söylüyor. Bazı markaların doğrudan kendileri tarafından yapılan işlerinde ortaya çıkan hataların yanı sıra bizzat ajanslar tarafından imza atılmış işlerde de dil kullanımına dair hatalara rastlamak mümkün. Aynı zamanda RYD’nin Yönetim Kurulu Üyeliği’ni de yürüten Bülent Fidan reklamlarda yapılan hatalar için “Gözden kaçma diyebiliriz. Ancak markalara yapılan yatırım oldukça yüksek. Burada her noktaya dikkat etmek gerekiyor. Özellikle de iletişim kurmada en önemli malzemeniz dil ise daha da özen göstermek zorundasınız” diyor. “Sorumluluğu kimde aramak doğru olur ?” sorusunu ise “Hem markalarda hem de o işe imza atan ajanslarda” şeklinde yanıtlıyor.

En fazla hangi hatalar yapılıyor?
Yaklaşık 20 yıldır Türkçenin doğru kullanımına ilişkin özel ayrı bir hassasiyet sergileyen RYD, seminer ve kampanyalar düzenlemenin yanı sıra gerektiğinde ajansları ve markaları da uyarıyor. Yapılan araştırmalar ise sanıldığının aksine tüm sektörler arasında en az Türkçe hatasının yapıldığı sektörün reklamcılık olduğunu ortaya koyuyor. Oysa ki en çok hata sırasıyla gazeteler, televizyonlar ve radyolarda yapılıyor. Fidan, İnternet sitelerinde Türkçe karakter hatalarının oldukça fazla olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle üç konuda yanlışlık yapıldığının da bilgisini veriyor Bülent Fidan: “Birincisi sözcükleri yanlış yazmak. "Hoşgeldiniz" değil. "hoş geldiniz" olmalı... İkinci hata, Türkçe tam karşılığı olan bir sözcük olduğu halde İngilizcesini kullanmak. "Bugün gelemem, fulüm". Biraz gösteriş, biraz dizi ve filmlerin hatalı çevirilerinden kaynaklanan hatalar... Üçüncüsü ise çok daha vahim bir durum, ifade yanlışlıkları. "Bugün korkunç güzelsin!" gibi... Türkçede "korkunç" kavramı asla iyi durumlar ve nesneler için kullanılmaz. Bizim ifade dilimizde bu yoktur. Bu da dilimize ve kültürümüze büyük bir darbe indiriyor”.