Uluslararası görevlendirilen çalışanlar gittikleri ülkelerde çeşitli nedenlerle vergi sisteminin dışında kalabiliyor. Uzmanlar, Türkiye’de bu konunun sıkı takip edilmediği ve ciddi bir vergi kaybı olduğu görüşünde

Ä°Åž'TE Ä°NSAN - 07.03.10
Yasemin SALÄ°H
yasemin.salih@sabah.com.tr

Ernst&Young’ın 2009 Uluslararası Personel Görevlendirmeleri Etkinlik Anketi sonuçları, ÅŸirketlerin farklı ülkelere gönderdiÄŸi çalışanları açısından vergi riskinden dolayı sıkıntılı olduklarını ortaya koydu.

Åžirketlerin yüzde 63’üne göre uluslararası personel görevlendirmelerinde en riskli konu gelir vergisi beyanı ve takibi. Ancak öte yandan aynı ankete katılan ÅŸirketlerin çok azı personel gönderdikleri ülkelerdeki vergi mevzuatı hakkında bilgi sahibi ve bu konuda ciddi önlemler almış durumda. Bu da, ÅŸirketlerin eleman gönderdikleri ülkelerde ciddi vergi cezaları ödemelerine neden oluyor.

ÖrneÄŸin merkezi Avrupa’da bulunan bir ÅŸirket, global dolaşım politikası çerçevesinde görevlendirdiÄŸi bir personeline hisse senedi vermek ÅŸeklinde saÄŸladığı gelire iliÅŸkin vergi kesintisi sorumluluÄŸunu yerine getirmediÄŸi için bir milyon euro’luk ceza ödemek zorunda kalmış.

Uluslararası görevlendirmelerden kaynaklanan gelir vergisi takibi Almanya, Japonya gibi ülkelerce çok sıkı takip ediliyor. Bu ülkeler kendi vatandaÅŸlarının baÅŸka ülkelerdeki kazançları ve vergi yükümlülüklerini yerine getirip getirmediklerini gidilen ülkelerin mali idareleriyle istihbarat kurup öÄŸreniyorlar.

Ancak Türkiye için aynı ÅŸey söylemek pek mümkün deÄŸil.  Ernst&Young Türkiye Vergi Bölümü Åžirket Ortağı Hülya Tekneci, Türk mali idaresinin hem baÅŸka ülkelere giden Türk çalışanların hem de Türkiye’ye gelen expatların vergi yükümlülüklerini yerine getirip getirmediklerini koordine bir ÅŸekilde sıkı takip etmediÄŸini belirtiyor. (Bu haberi hazırlarken bilgi almak istediÄŸimiz Vergi Dairesi yetkilileri de Türkiye’deki yabancı çalışanların vergi yükümlülükleri hakkında bir kayıt tutulmadığını, ayrı bir istatistik yapılmadığını, belirttiler. Oysa birçok geliÅŸmiÅŸ ülkede bu istatistiklerin ayrı tutulduÄŸu bilgisi verildi.)

Mevzuatlar birbiriyle çarpışıyor

Hülya Tekneci, uluslararası personel görevlendirme konusunu birçok vergi mevzuatının çarpıştığı bir alan olarak anlatıyor: “Åžirketler elemanlarını farklı ülkelere gönderiyor. Çalışanın gittiÄŸi ülkedeki pozisyonu, ÅŸirketin tüzel yapısı gibi etkenler o kiÅŸinin vergi yükümlülüÄŸünü etkiliyor. Bu dolaşımlar sırasında çalışanın kadrosunun kayıtlı olduÄŸu yer zaman zaman deÄŸiÅŸebiliyor. Ana ülkeyle sözleÅŸmesini tamamen bitirebiliyor, ÅŸirket ana ülkedeki sözleÅŸmesini geçici bir süre dondurabiliyor, bazen de üçlü bir kontrat yapılabiliyor. Bazen kiÅŸinin sosyal güvenlik haklarının devamı için kadrosu ana ülkede tutabiliyor. Bu süre içinde hem ana ülkede hem de gittiÄŸi ülkede gelir vergisiyle ilgili yükümlülükler taşıyor o kiÅŸi. Åžirketler için bu deÄŸiÅŸik senaryoları yönetmek problem olabiliyor.”

Bazı ÅŸirketler, vergi sorunuyla direkt uÄŸraÅŸmak yerine büyük danışmanlık firmalarını bu yükümlülüklerin takibi için görevlendiriyor. Hülya Tekneci Ernst&Young olarak ÅŸirketlere bu hizmeti verdiklerini belirtiyor. Her ülkenin vergi mevzuatının farklı olduÄŸuna dikkat çeken Tekneci, burada görevlendirilen kiÅŸilerin hangi ülkede tam mükellef olduklarının çok önemli detayı teÅŸkil ettiÄŸini söylüyor. EÄŸer expat, haftanın belli günlerini o ülkede geçiriyor ve tam olarak o ülkede görünmüyorsa tam mükellef olmuyor. EÄŸer kiÅŸi bir ÅŸirkete baÄŸlı çalışmıyorsa gelir vergisini kendisi ödüyor ama bir ÅŸirketin çatısı altındaysa bu, ÅŸirketin sorumluluÄŸu oluyor.

Maliye de kiÅŸiye deÄŸil ÅŸirkete hesap soruyor. Ama bazen senaryoların çok farklı durumlar yarattığını anlatıyor Tekneci: “Almanya’dan Türkiye’ye gelen bir yönetici Türkiye’de çalıştığı paranın karşılığını Almanya’dan alıyor olabilir. Bununla ilgili o ÅŸirketin kiÅŸinin geliriyle ilgili Türkiye’de bir sorumluluÄŸu olmuyor. Bu sorumluluk kiÅŸiye ait oluyor.”

Bu gibi durumlarda yani kiÅŸinin hem kaynak ülke hem de gittiÄŸi ülkede gelir vergisi ödemekle yükümlü olduÄŸu durumlarda mükellefi korumak için ülkeler arasında çifte vergilendirmeyi önleme anlaÅŸmaları yapılıyor. Türkiye’nin de birçok ülkeyle arasında bu anlaÅŸma var. ÖrneÄŸin Almanya çok sıkı bir ÅŸekilde mükelleflerini takip eden bir ülke ve Türkiye’yle anlaÅŸmalı. Bazı ülkeler, kiÅŸinin her iki ülkede ödediÄŸi vergiyi takip edip aradaki farkı kiÅŸiye geri iade ediyorlar.

Hülya Tekneci, büyük ÅŸirketlerde kiÅŸileri bununla maÄŸdur etmemek için görevlendirirken ücret paketine vergi yükümlülüÄŸünden doÄŸacak zararlar hesaplanarak menfaatler koyulduÄŸunu söylüyor.
 
Japonya sorgulama istiyor

Expatların vergilendirilmesini sıkı takip eden ülkeler, zaman zaman çalışılan ülkelerin mali idaresinden bilgi almak istiyorlar. ÖrneÄŸin Japonya Türkiye’yi arayıp “ülkenizde çalışan ve ücret alan 50 vatandaşım var. Ülkenizde vergi yükümlülüklerini yerine getirip getirmediklerini kontrol eder misiniz” diyorlar. Tekneci, Türk mali idaresinin yurtdışındaki Türkler için aynı denetimi yapmadığını belirtiyor.
 
Åžirketler vergi maliyetlerini bilmiyor

Hülya Tekneci’ye göre uluslararası ÅŸirketler vergiden kaynaklanan maliyetlerin tam anlamıyla farkında deÄŸil. Ernst&Young’ın anketine katılan ÅŸirketlerin yüzde 58’i vergilendirmeyle ilgili gerçek maliyetleri bilmediklerini belirtmiÅŸler.

Tekneci, Türkiye’de gelir vergisi konusunda büyük bir açık ve alınamayan vergi olduÄŸu kanısında. Tekneci, gözlemlerini ÅŸöyle aktarıyor: “Türkiye’de çalışma izniyle ilgili ciddi bir bürokrasi var. Çok zor alınan bir izin bu. Bu nedenle yabancılar bir süre turist vizesiyle çalışıyor. Bu arada vergi zorunlulukları yok elbette. KiÅŸiler bir süre burada çalışıp ülkelerine dönebiliyorlar. Burada bir takip sistemi yok. Oysa çalışma izni konusunda bu kadar zor bir sistem uygulanmasa bu gelirler de vergilendirilebilir.”

Yeni vergi taslağında da yok

• Ernst&Young Türkiye, yaklaşık 60 ÅŸirkete gelir vergisi konusunda hizmet veriyor. Hülya Tekneci, “Bazı ülkelerde bütün yabancıların beyanname vermeleri zorunlu ama Türkiye’de böyle bir zorunluluk yok. Türkiye’nin de bu sisteme geçmesi gerek” diyor.

• Yabancıların beyanname takibi, bir buçuk yıldır hazırlanan ve baharda meclise sunulması planlanan yeni vergi kanunu taslağında da yer almıyor. Tekneci’ye göre maliye bu konunun üstüne gittiÄŸi takdirde ciddi bir vergi kaynağı yakalamış olacak.