Burcu Çanacık “Zor İnsanlar” yazı dizisinin üçüncüsünde insanların agresif davranışlarının derinlerine iniyor…

Geçtiğimiz haftalarda agresif davranışı, aşırı ifadelendirilen duygu, düşünce, ihtiyaç ve istekler olarak tanımlamıştık. Bu tür davranışları kronik olarak gösteren kişilerin ne pahasına olursa olsun kazanmak adına diğerlerinin düşünce, ihtiyaç ve isteklerine saygı göstermediklerini söylemiştik. Bu hafta biraz daha derinlere ineceğiz.

İnsanlar neden agresif davranır?

Kronik olarak agresif davranış geliştiren kişilerin genel olarak özgüvenleri düşüktür. Bu davranışların başlangıcı çocukluğa kadar dayanıyor olabilir. Agresif bir ebeveynin, büyük kardeşin veya arkadaşın rol model olarak alınması, agresif davranışın işlevsel olduğu bir evde büyümek bu davranışın ilk ortaya çıkışında etkili olurken, süreklilik kazanmasında özellikle agresif iletişim ile elde edilenler, hükmetme ve kontrol etme ihtiyacının pekişmesi etkendir.

Agresif davranışı kronik şekilde kullanan kişiler genellikle çevrelerine ve kendilerine verdikleri zararın farkındadırlar ancak bu davranışlar kimlikleri ile zamanla örtüştüğü için bu davranışları bırakmak onlar için çok da kolay değildir.

Erkekler daha mı agresiftir?

Agresif davranışın temelleri çoğunlukla gelişme çağında atılır demiştik. Toplumumuzdaki kadın ve erkek cinsiyet normlarına göre erkek çocuklarda agresif davranışın pekişmesi daha muhtemeldir.

“Erkek güçlü olmalıdır, eve ekmek getiren yılmaz savaşçıdır” temelinde “adam gibi adam olmak” ve “taş fırın erkeği” gibi yakıştırmalarla pekişen agresif davranışlar işte bu cinsiyet rolleri yüzünden erkeklerde daha yüksek seviyelerde kronikleşebilir.

Kadınlar ise daha çok diğerlerine destek olan, ailenin en büyük yardımcısı, uyumlu sessiz ortak rolünü üstlenmek üzere işlenirler. “İyi kız, kibar kız, hoş kız” yakıştırmaları ile büyütülen kız çocuklarında agresif davranış cezalandırılır veya en azından hiç özendirilmez.

Toplum içerisinde agresif davranan bir kız çocuğu “Erkek gibi, çok kaba, çok ayıp”larla dışlanırken, erkek çocuğun benzer bir davranışı “Aslan oğlum benim” diye ödüllendirilir.

Agresif davranışı 100 metreden nasıl tanırız?

Agresif davranışın kronik hale gelmesiyle, diğerlerinin haklarını görmezden gelme ve durumlara kendi bakış açısından bakma temelinde çatışmalarda aşırı baskın ve rekabetçi tavır ön plana çıkar. Ancak en belirgin özellik, yüksek, tiz, alaycı ve buyurgan ses tonuna eşlik eden küçümseyici bakışlardır. Hepsinin özünde ise açıkça dışa vurulan bir hakimiyet kurma eğilimi yatar.

Örneğin, bir toplantıdasınız ve bir haftadır üzerinde çalıştığınız bir proje önerisini sunuyorsunuz. Projeye kendi fikirlerinizi de katmıştınız. Sunuma daha yeni başlamışken, dinleyicilerden biri olan ekip arkadaşınız “Bu hiçbir işe yaramaz. Bu fikirlerin hepsi denendi daha önce. Boş işler bunlar” diyerek keskin bir ifadelendirme ile sözünüzü kesiyor.

Siz bozuntuya vermeden anlatmaya devam ediyorsunuz. Ancak o susmuyor. Siz anlattıkça o, alaycı bir tavırla “Çok saçma, deli misin sen? Hayatımda duyduğum en saçma sapan fikir” diyerek tüm hevesinizi kırıyor.

Proje öneriniz toplantının sonunda kabul edildiğinde, çıkışta gene ekip arkadaşınızı görüyorsunuz. Suçlayıcı bir şekilde “Zamanımız çok bolmuş gibi, senin yüzünden bir de bu yeni projeyle uğraşacağız” diyor. Durumu kendisiyle ilgili, ona yapılmış bir saldırı olarak gösteriyor ve “Bunu her yaptığında sana sinir oluyorum” diye ekliyor.

Toplantıdan çıktığınızda yanınıza yaklaşıp tehditkar bir şekilde “Sana yardım edeceğimi mi sanıyorsun, kendi başına altından kalkamazsın zaten” diyerek oradan uzaklaşıyor.

Bu oldukça ağır ve agresif davranışın her göstergesini içeren bir örnekti. Günlük hayatta, bu davranışlardan bir veya birkaçı da motivasyonumuzu düşürmek için yeterlidir.

İşte bu gibi agresif davranışlarla karşılaştığımızda, başa çıkmak için farklı alternatiflerimiz olmalı. Haftaya agresif davranış örnekleri ve başa çıkma yollarına değiniyor olacağız.

(Burcu Çanacık – 27.04.10)

Uzm. Endüstri ve Örgüt Psikoloğu
Davranış Bilimleri Enstitüsü - Kurumsal Gelişim Merkezi
Proje Yöneticisi ve Kurumsal Eğitmen