İş hayatında “zor insan”ları hayatımızdan çıkarmak gibi bir şansımız yok. Gelin, baş etmenin yollarını öğrenelim…

“Zor insan” var mıdır? İnsanlar neden “zor”dur?

Zor insan vardır, evet. Mesela ben zor bir insanım. Kendime göre zor değilim ama diğer insanlar öyle olduğumu söylüyor. “Kötü anlamda demiyoruz” diyorlar. Değişik biri olduğumu söylüyorlar. Bunu çocukluğumdan beri duyuyorum. İlkokuldan beri öğretmenlerim “Zorsun Burcu” derlerdi. Burcu’daki vurgu çok önemli burada. Üzerine basılarak, acı bir iç çekişle söylenirdi o Burcu. Bastırılmış bir öfke yatardı altında. Okul yıllarımda “Acaba kolay nasıl olunur?” diye çok araştırdım. Ama yanlış soruyu sormuştum yıllarca. “Zor olmak ne demek?” diye sormalıydım, çünkü zor olmak göreceli bir şey ve birine zor gelen diğeri için zor olmayabilirdi. Aşağıdaki cevaplar gelmekte gecikmedi:

“Çok fazla açık sözlüsün, içinden geçeni pat diye söylüyorsun!”

“Çabuk sinirleniyorsun! Fazla spontan davranıyorsun!”

“Çok kendi başına buyruksun! Hep kendi bildiğini okuyorsun!”

“Fazla enerjiksin, yerinde durmuyorsun!”

“Çok hızlı karar veriyorsun! Önce biraz oturup düşün!”

“Çok safsın! Fazla dürüstsün! Biraz politik davran!”

“Hiçbir şey seni yıldırmaz mı? Fazla hırslısın!”

“Çok rahatsın! Her şeyi son dakikaya bırakıyorsun!”

“Aşırı iyimsersin!”

Hepsinde bir uç nokta vardı, diğerlerinden farklı yapan beni, normal olmayan... Aslında hepimizde farklı kombinasyonlarla bir araya gelerek bizi özel, kendimize has, nev-i şahsına münhasır yapan noktalar var. Kimimizde daha çok, kimimizde daha az...

İşte bize zor gelen de “diğerlerinin uç noktaları”dır. O “fazla”lar, “çok”lar, “aşırı”lar; o uç noktalar zamanla kolay değişmeyen kişilik özelliklerimizdir. Herkeste bir miktar uç nokta olduğundan, hayatımızda zor insan olmasın demek, hiç insan olmaması demektir.

Zor insanlar neden vazgeçilmezdir?

Herkesin birbirine zor gelen bazı noktaları olduğu doğru... Ancak sosyal ilişkilerimizde bize çok zor gelen insanları çok da çekmek durumunda kalmayız. Tamamen uyumsuz olduğumuz, her konuşmamızda iletişim sorunu yaşadığımız arkadaşımız yoktur. Zaman içerisinde “yıldızımız barışmıyor”, “nedense hiç ısınamadım ona”, “kendisinden hiç hazzetmiyorum”, “muhabbetini sevmiyorum”larla çıkarmışızdır hayatımızdan. Ancak iş yaşamında böyle bir şansımız olmaz. Anlaşmak, uzlaşmak, o uçlar arasında bir orta nokta bulmak durumunda kalırız. Karşımızdakinin davranışlarıyla problem yaşıyor isek, yüksek olasılıkla uçlardaki kişilik özellikleri ile uyuşamadığımızdandır. Ya taraflardan birinin, ya da her ikisinin de uçlarından kaynaklanır bu “uyuşamamak” ve onlarla bir şekilde “başa çıkmak” zorunda kalırız.

İşte bu zorunda kalmalar büyütür bizi. Kendimizi, kendi zorluklarımızı ölçüp tartarız orta noktayı bulmaya çalışırken. Sosyal ilişkilerimizdeki gibi, “Anlaşamıyoruz” diyerek kestirip atamadığımızdan, çözüm üretmek durumunda kalırız. Bizleri kendimize yönelttiği için, kendimizi sorgulattığı için, yetişkin gibi davranarak ilişkilerimizi düzenlemeye ittiği ve iletişimi yönetmeyi öğrettiği için, kısacası bizi büyüttüğü için o “zor” dediğimiz insanlar, aslında vazgeçilmezlerimizdir.

Kimdir bu zor insanlar?

Bu konudaki literatür tarandığında “zor insan” olarak daha çok tutarlı bir şekilde baskın ve agresif davranışları olanlar öne çıkarılıyor. Ancak zorluğu sadece baskın olmakla tanımlamak çok eksik kalır. Baskın ve açık sözlü birine göre, alttan almasına rağmen pasif-agresif davranan, yani görünürde uyumlu ancak ardında kendi bildiğini okuyan bir kişi de zor olacaktır. Göreceli olması da buradan kaynaklanıyor zaten.

Biz “zor insan”ı tanımlarken onun uç özelliklerinden bahsederiz. Aslında zorluk insandan çok ilişkidedir. İlişki içerisinde bulunan iki insanın uç yönlerinin çakışmasından doğar zorluk. Öyleyse, zorluk karşılıklı iletişime ket vuran uç özelliklerin çatışmasıdır. Bu çatışmayı yaşadığımız, kısacası bizi yanlış anlayan ve yanlış anladığımız insanlar da bize göre zor insanlardır.

Zor insanlarla nasıl başa çıkarız?

Zor insanlarla başa çıkmak için ilk aşamada bize zor gelen ilişkileri, iletişim problemi yaşadığımız durumları ve başa çıkmakta zorlandığımız insan davranışlarını araştırmalıyız. Sınıflandırmak bazı açılardan esnekliğimizi ve bakış açımızı daraltsa da, başlangıçta bu sınıflandırmayı yapmak işimizi kolaylaştıracaktır.

Birinci adımı bu hafta içerisinde uygulayalım, yani kendimizce zor olan insanları sınıflandıralım. Gelecek haftadan itibaren zor insanları birer birer tanımlamaya ve onlarla başa çıkmak için yöntemler önermeye başlayacağız. Bu süreçte kendi zor yönlerimizi de yeniden keşfe çıkacağız.

Haftaya görüşmek üzere...

(Burcu Çanacık - 24.03.10)

Uzm. Endüstri ve Örgüt Psikoloğu
Davranış Bilimleri Enstitüsü - Kurumsal Gelişim Merkezi
Proje Yöneticisi ve Kurumsal Eğitmen