Zor insan kimdir ve ast, üst veya yandaş rolündekilere nasıl davranır? Bu davranışlarla nasıl başa çıkılır?

Geçen hafta zor insanları tanımlamış ve ilk adımda kendimize hafta boyunca “Benim için zor insan kimdir, daha doğrusu nasıl biridir” diye sormuştuk.
Hem kendime sorduğumda hem de bana gelen cevaplar doğrultusunda aşağıdaki davranış listesi oluştu. Listedekileri belli gruplar altında topladığımızda aşağıdaki gibi bir tablo çıkıyor:

1. Agresifler

Agresif davranış, aşırı ifadelendirilen duygu, düşünce, ihtiyaç ve isteklerin bir bütünüdür. Amaçları, ne pahasına olursa olsun kazanmak olan agresifler diğerlerinin düşüncelerine, duygularına ve ihtiyaçlarına saygı göstermezler. Bu kategori içerisindeki zor insanlar:

• Her konuda kendi bildiğini zorla kabul ettirmeye çalışanlar, uzlaşmayanlar
• Herhangi bir sorunda panik olup ortalığı birbirine katanlar
• Kontrol etme arzusuyla sürekli ensenizde yaşayanlar
• Her şeyde kusur bulan memnuniyetsizler
• Sürekli suçlayacak birini arayanlar
• Kronik öfke nöbetleri geçirenler
• Patavatsızlar

2. Pasifler

Pasif davranış duygu, düşünce, ihtiyaç ve isteklerin yeterince ifade edilmemesidir. Kronik olarak pasif davranan kişiler diğerlerinin duygu, ihtiyaç ve isteklerine kendilerinden daha fazla önem verir, kendilerini ikinci plana atarlar. Amaçları çatışmadan kaçmak ve diğerlerini memnun etmektir. Bu kategori içerisindeki zor insanlar:

• Derdini söylemeyip derman bulamayanlar
• Bir türlü harekete geçemeyenler
• Hiç konuşmayan, ortama giremeyen çekingenler
• Kimseye “hayır” diyemeyenler
• Küskünler

3. Pasif-Agresifler

Pasif – agresif davranış ise duygu, düşünce, ihtiyaç ve isteklerin bilinçli olarak ifade edilmemesidir. Bu davranışın altında gizlice yaşanan agresiflik, kontrol etme arzusu ve bu isteklerin ifade edilmesi durumunda davranışın sonuçlarından korkmak yatar. Amaç, yeterince yardıma muhtaç görünerek birilerinin kurtarmasını beklemek, uyumlu görünüp, hayhay deyip kendi bildiğini okumaktır. Bu kategori içerisindeki zor insanlar:

• Emrivaki yapanlar
• Dedikoducular
• Sürekli söylenenler
• Ağlayıp zırlayanlar
• Alay edenler, iğneleyenler
• Kronik yalancılar
• Entrikacılar

Geçen hafta da yazdığım gibi kategorilemek, kendimizi kısıtlamak anlamına gelmekle birlikte başa çıkmakta zorlandığımız davranışları anlamamızı ve kendi akıl sağlığımızı korumak için de taktikler geliştirmemizi kolaylaştırıyor. Bu nedenle bu liste ile ilerliyor olacağız. Her hafta, listedekilerin her birinin ast, üst veya yandaş rolündekilere olan davranışlarını, bu davranışların nedenlerini, üzerimizdeki etkilerini ve bunlarla başa çıkmak için yapabileceklerimizi irdeliyor olacağız. 

Şunu da atlamayalım. Hepimiz zaman zaman, kimi durumlarda ve kimi insanlara karşı agresif, pasif veya pasif – agresif davranıyor olabiliriz. Benim bahsettiğim kategorilerdeki kişiler kronik davranış tarzı olarak bu davranışları nerdeyse her durumda ve herkese karşı gösterenlerdir.

Sizin de aklınıza gelen ve mutlaka bu listede ele almalı dediğiniz davranışlar varsa bana bcanacik@dbe.com.tr adresinden ulaşarak iletebilirsiniz.

Gelecek hafta görüşmek üzere…

(Burcu Çanacık – 02.04.10)

Uzm. Endüstri ve Örgüt Psikoloğu
Davranış Bilimleri Enstitüsü - Kurumsal Gelişim Merkezi
Proje Yöneticisi ve Kurumsal Eğitmen