Sosyal anlamda daha hassas ve daha dikkatli davranan kişilerin en azından işyerlerinde belirli alanlarda (liderlik, kariyer yönetme) daha başarılı olabildiği ortaya çıkıyor...

Geçen haftalarda insanların bizimle ilgili düşüncelerinin, kendimizle ilgili yargılarımızı nasıl etkilediğini irdeledik. Yani dolaylı olarak şunu demeye getirmiştik: Kendimi sevebilmem için sevdirmem gerekir.

Olumlu tepkiler alabilmek için herkes belirli şekillerde davranmaya özen gösterebilir. Başkaları üzerinde yaratılan etkilerin kişinin kendisini de etkilediği düşüncesi, “izlenim yönetimini” ortaya çıkartır. İzlenim yönetimi ile kişiler, belirli stratejiler uygulayarak başkalarının onlar hakkındaki düşüncelerini denetler ya da kontrol etmeye çalışırlar.

İzlenimi yönetmek için kullanılan stratejiler Jones ve Pittman tarafından beş kategoriye ayrılmış:

1. Kendini sevdirme: Kişilerin, sevilebilir biri oldukları izlenimi vermek için iltifat ve iyilik yapma gibi davranışlara başvurmalarıdır.

2. Niteliklerini tanıtma: Kendini yetenekli göstermek için başarı ve becerilerini ön plana çıkartmak.

3. Örnek davranışlar dergileme: Kendini bir şeye adayarak görevlerini gereğinden fazla bir şekilde yerine getirmeleri.

4. Kendine acındırma: Kendi zayıf yönlerini ve eksikliklerinin reklamını yaparak yardıma muhtaç gözükmek.

5. Tehdit etme: Başkaları tarafından tehlikeli gözükmek için, insanlara tedirgin edici hareketler sergilemek.

Bu arada, iyi bir izlenim yaratmak için çaba gösteren kişiler, her zaman için ortaya koymak istedikleri izlenimin dışında, yanlış bir izlenim verme tehlikesi ile de karşı karşıyalar. Niteliklerini tanıtma stratejisine başvuran kişiler, ‘kendini beğenmiş’ ve ‘ukala’ olarak algılanabilirler. Örneğin, kendini sevdirmeye çalışan bir insan “yalakalık yapıyor” olarak algılanabilmesi gibi. 

Bunların yanısıra bahaneler üretmek, özür dilemek ve mazeret göstermek de kişilerin sıkça başvurdukları stratejilerdir. Aslında bu bahsettiğimiz stratejiler, hepimizin kullandığı ve belirli bir niyetle yapılmayan hareketler gibi gelebilir. Zaten kimi insan sosyal ortamlarda belli bir tarzda davranırken veya konuşurken verdiği izlenime daha çok dikkat ederken, kimi insan davranışlarını bir süzgeçten geçirmeyi çok da gerekli görmez. Kişilik envanterlerinde “Tavrını Belli Etme” denen alt boyut insanların bu özelliğini ortaya çıkartıyor.

Tavrını belli eden insanlar, belli etmeyenleri samimiyetsiz bulabilir ve doğal olmayan bir duruşları var gibi algılayabilir. Çünkü bu insan için, içinden geçeni dışarıya vurmanın ne bir sakıncası ne bir riski vardır. Aslında insanların bu alandaki farklılaşmalarını “kendini gösterim” özelliklerinin yüksek ya da düşük olmasına bağlayabiliriz. Kendini “satma becerisi” ya da “beğendirme becerisi” yüksek olan kişi, kendi iç dünyasında ne oluyorsa olsun, ortama ve kişiye göre davranabilen, sosyal ipuçlarını-işaretleri dikkate alan kişiler oluyor. Çok kötü bir gün geçirmişse bile size kibarca gülümseyen insanlardan söz ediyoruz.

Kendini beğendirme isteği düşük olan insanlarsa, insanları etkileme istekleri fazla olmadığından, sosyal anlamda uygun olan davranışları da önemsemeden, tamamen içlerinden geldiği gibi davranırlar. Böylelikle sosyal yaşam içindeki kişilikleri ve kendi kişilikleri arasında herhangi bir çelişki yoktur. 

Sonuç olarak bir ortamda her zaman sevimli ve neşeli, asla ortamı bozmayan ya da olumsuz bir etkisi olmayan insanlar herkes tarafından kolayca sevilirler. Fakat özel hayatlarında daha farklı bir insan olabilir, bunu çevrelerine yansıtmamak için ekstra çaba gösterdiklerinden dolayı “samimiyetten yoksun“ bir kişi olarak görülebilirler.

İşin sosyal boyutu bir yana, bu konudaki bazı bulguları sizinle paylaşmak isterim:

1. Kendini beğendirme becerisi yüksek olan kişiler kariyerlerini yönetmekte, en azından yolun başında, daha başarılılar

2. Bu kişilerin ortaya koydukları izlenim, genelde kendi çıkarlarına en iyi hizmet edecek şekildedir

3. Kendini beğendirme becerisini geliştirmiş olanlar, iş yerinde ortama göre uygulanması gereken değişik liderlik türlerini diğerlerine göre daha etkili bir şekilde ortaya koyabiliyorlar

Bu şekilde, sosyal anlamda daha hassas ve daha dikkatli davranan kişilerin en azından işyerlerinde belirli alanlarda (liderlik, kariyer yönetme) daha başarılı olabildiği ortaya çıkıyor.

Kaynaklar:

Turnley, W.H. & Bolino, M.C. (2001). Achieving desired images while avoiding undersired images: exploring the role of self-monitoring in impression management. Journal of Applied Psychology, 86 (2), 351-360
Polat, Z. S. & Umay, A. (2002). Kendini gösterim özelliğinin öğretmenlik mesleği ile ilişkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23, 198-204.

(Emre Konuk - 02.05.10)