Herşeyin çok çabuk tüketildiği günümüzde allahtan ‘tükenmez kalem’ var. Sadece adı bile yeter. Kulağa çok güzel geliyor;

Herşeyin çok çabuk tüketildiği günümüzde allahtan ‘tükenmez kalem’ var. Sadece adı bile yeter. Kulağa çok güzel geliyor; ‘Tükenmeyen.’ Zamana dimdik meydan okuyor. Kimin eliyle işbirliği yaparsa yapsın, kendinden hiç ödün vermeden, tükenmeden yazıyor, yazıyor…

Oldum olası kırtasiye malzemelerini çok severim. Dolmakalemler, kurşun, tükenmez, rengarenk kalemler, rengarenk kağıtlar beni adeta büyüler. Kırtasiye mağazaları, kitabevleri ve kütüphaneler benim için birer ritüel mekanlarıdır. Kokusu, ışığı, henüz yaratılmamış, keşfedilmemiş olanın enerjisi...

Geçen gün yine bir kitabevinde kendimi kaybetmiş dolaşırken ‘Cahillikler Kitabı’nın Türkçe’ye de tercüme edildiğini görüp, sayfaları karıştırırken, ‘Tükenmez kalemi kim icat etti?’ başlığı hemen ilgimi çekti. Bugün sizinle onu paylaşmak istiyorum. “Bunu bilmek çok mu önemli?” diyeceksiniz. Bence evet. Bizim merak ettiklerimiz başkalarının yaşamları, dedikodular. Oysa merak etmemiz gereken şeyler bu olmamalı... Yeni buluşlar için varolanın hikayesini bilmemiz ve hangi ihtiyaçtan dolayı ortaya çıktıklarını araştırmamız gerekir.

Tükenmez kalem bulunmadan önce yazı yazmak çok zordu. Mürekkepli kalemler düzenli olarak mürekkep hokkasına batırılırdı. Bunlar sızıntı da yapabiliyordu. Ayrıca Hint mürekkebi -ki Çin’de icat edilmiştir- sayfada çok yavaş kururdu.

Bu sorunlar ilk kez, 1888’de tabakhaneci John J. Loud’un yaptığı patent başvurusuyla tarihe geçti. Loud, ucunda döner küçük bir top olan ve haznesinden bu uca sürekli bir şekilde mürekkep gelen bir tükenmez kalem yaratmıştı. Bu tükenmez kalem sızıntı yapsa bile, derinin üstüne yazmakta dolmakalemden çok daha etkiliydi. Loud bu buluşuna rağmen patentini alamadı. Şayet alsaydı İngilizler tükenmez kaleme ‘biros’ yerine ‘louds’ diyor olacaklardı.

Laszlo Biro (1899 - 1985) asıl olarak doktorluk eğitimi alan ama mezun olamayan bir Macar. Birçok geçici işten sonra gazetecilik yapmaya başladı. Gazete mürekkebiyle, dolmakalem mürekkebinin kuruma sürelerindeki farklılığın yarattığı şaşkınlıkla Biro ve kimyager kardeşi György, tükenmez kaleme döndükçe mürekkebi aşağıya akıtan küçük bir bilyeyi yerleştirmeyi başardılar… İşte tükenmez kalem böyle doğdu. İki kardeş 1938’de Macaristan’da tükenmez kalemin patentini aldıktan sonra, Nazi’lerden kaçmak için Arjantin’e göç ettiler. 1943’de orada buluşlarına yeniden patent aldılar. Bunu yapmaları, İngilizce’de ‘biro’ isminin tükenmez kalemle aynı anlama gelmesini sağladı.

Satışa çıkan ilk birolar 1945’te üretildi. Biro aynı yıl tükenmez kalem lisansını Fransız Marcel Bich’e verdi. Bich kendi firmasına BiC adını verip, Biro’nun tasarımını çok az değiştirerek bir seri üretim sistemi kurdu. Bu sistem tükenmez kalemlerin inanılmaz derecede ucuza mal edilmesini sağladı.

BiC hala tükenmez kalem konusunda yaptığı ciroyla bir dünya lideri. 2005 yılında 100 milyarıncı tükenmez kalemini satan BiC firmasının en fazla satan modeli, günde 14 milyon adetle BiC Crystal.

Arjantinliler, Biro’ya saygı göstergesi olarak tükenmez kaleme ‘Birome’ adını verdikleri gibi, her yıl Biro’nun doğum günü olan 29 Eylül’ü ‘Mucitler Günü’  olarak kutluyorlar.

Tükenmez kalemin hikayesi ne güzel değil mi? İçinde yaratıcılık, üretim, ihtiyaç, ticaret, saygı, vefa herşey var. Böyle hikayeler tükenmedikçe ‘umut’ hiç tükenmez.

(Pembe CANDANER – 12.04.09)