Çalışanlar daha çok esneklik istiyor, işveren çözüm üretiyor... Her yönüyle esnek yan haklar yönetimi.

Çalışanlar artık ücret, yan haklar ve kariyer olanakları olmak üzere üç bacaktan oluşan toplam ödül paketleriyle ilgili daha fazla esneklik, bireysel yaklaşım, çeşitlilik ve seçme/karar verebilme yetkisi bekliyor. Yeni iş dünyasının gerçekliklerinden biri de bu... Kuşkusuz bu beklentilere bir çırpıda cevap verebilmek işverenler açısından çok kolay değil. Kaldı ki bunun yasal mevzuata bağlı olan bazı kısıtları da söz konusu. Esneklik kavramı son dönemde en çok çalışma koşulları ve yan haklar paketleri için sorgulanıyor. Çalışma saatlerini ve lokasyonlarını bireylere göre farklılaştırmak, yan haklar paketlerini yine bireylerin kendi seçimleriyle kendi ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde oluşturmasını sağlamak tartışılabilecek alternatifler arasında yer alıyor.                                            

Batı 15 yıl önce keşfetti
İngiltere veya ABD gibi gelişmiş ülkelerde esnek yan haklar programları son 10-15 yıldır uygulanmakta. Doğu Avrupa ülkelerinde son 3-5 yıldır revaçta olan bu uygulamalar, Türkiye’de ise son 2-3 yıldır uygulanmaya başladı. O da sektörlerinin öncüsü olan birkaç firma tarafından... Tabii ki burada bahsettiğimiz geniş anlamda çalışanların yan hak paket unsurlarından pek çoğunu değiştirme haklarının olduğu esnek programlar.

Enflasyonla beraber yan hakların önemi arttı
Enflasyonun tek haneli rakamlara geçme çabası içinde baz ücrette farklılık yaratma alanı daraldığı için yan haklar önemli bir toplam ödül bileşkeni olarak belirmeye başladı. Türkiye’de faaliyet gösteren çokuluslu firmaların bazıları bu uygulamaları zaten merkez ofislerinden duyuyorlardı. Bunun yanı sıra Mercer olarak biz de, esnek yan haklar uygulamalarını son 4 senedir çeşitli ortamlarda bir çözüm olarak tanıtmaya devam ediyoruz. 

Çalışanın bireysel ihtiyaçlarına özel düzenlemeler
Burada çalışanın yan haklar paketini bireysel ihtiyaçlarına uygun olarak tekrar düzenlemesini sağlayan ve çalışanlara seçim hakkı tanıyan bir platformdan bahsediyoruz. Esnek uygulamalar sayesinde bireyler her yıl yan haklar paketlerini yeniden düzenleyebiliyor ve seçimlerini gözden geçirebiliyor. Esnek yan haklar kendi içinde esnek. Yani oluşturulan paketin hangi unsurlarının değiştirilemeyeceği, hangilerinin seçilebileceği konusu bunu uygulayan kurumun insan kaynakları stratejisi, kurum kültürü, değerleri, maliyet yönetimi ilkeleri, çalışan demografik yapısının özelliklerine göre farklılaşabiliyor.  

Başarılı bir uygulama için…
Tüm tarafları mutlu edecek başarılı bir uygulama için, firmanın esnek yan haklar uygulamasına geçmeden önce 4 ayrı perspektiften  bakarak sorular sorup, bir değerlendirme yapması gerekiyor.

İşveren açısından:
• İşgücü ihtiyaçlarına göre Yan Haklar Programları nasıl tasarlanmalıdır ve nasıl bir uygulamaya gidilmelidir?

Çalışan açısından:
• Şirketin çalışmayı teşvik eden bir yer olarak görünmesini sağlayan faktörler nelerdir?
• Çalışanlar mevcut Yan Haklar Programı’nı nasıl değerlendirmektedir?

Maliyet yönetimi açısından:
• Yan Haklar Programları sürdürülebilir ve karşılanabilir bir maliyet ile şirket hedeflerini destekleyecek şekilde tasarlanabilir mi?

Rekabet açısından:
• Şirketin rekabet ettiği alanda çalışma ve yan haklar yapıları nasıldır?

Burada ilk adım bir fizibilite çalışması olmalı ve 4 açıdan esnek yan haklar programının uygunluğu ve tasarım ilkelerinin ne olması gerektiği ortaya konmalı. Fizibilite çalışmasının en önemli adımları, firmanın hangi amaçla bu programı sunmak istediğinin ortaya konması, çalışan ihtiyaçlarının doğru analiz edilmesi ve değişik senaryolar üretilerek bunların maliyet projeksiyonlarının doğru bir şekilde yapılmasıdır. Daha sonra tasarım aşamasında amaca uygun olarak doğru maliyet yapısı içinde değişmez yani dokunulmaz yan haklar ile esnetilebilecek yan hakların neler olduğu, yeni eklenecek yan haklar listesi, hakediş kuralları, bireysel bütçeler, sisteme giriş çıkışlar detayları ile ortaya konmalıdır.

Bunun yanı sıra, programın işletiminin nasıl olacağı, yani çalışanın seçimlerini hangi ortamda yapacağı; bunların nasıl kayıt altına alınacağı, iletişim stratejisinin nasıl olacağı da gene tasarım çalışmasının içinde yer almalıdır. Firmaların en çok çekindiği konu da bu sürecin işletim yükü. Burada teknolojiden yararlanmak çok önemli. Nitekim Mercer olarak global web tabanlı çözüm paketimizi, Türkiye ihtiyaçlarına vergi ve düzenlemeleri göz önüne alarak uyarlamış bulunuyoruz.

Paketin tasarımı kurumdan kuruma değişebiliyor
Paketin esneklik oranı ve tasarım ilkeleri amaca uygun olarak kurumdan kuruma değişebiliyor. Tasarım belli yan hakların paketlenmesinden oluşan farklı modüllerin bir araya getirilmesi veya bireysel seçimlerin tamamen özgür bırakılmasından oluşabiliyor. Burada önemli olan firmanın çalışanlarına ne kadar seçim hakkı vermek istediği ve maliyeti ne kadar yakından takip etmek istediği.

Bu sistemin faydalarını ise çalışanlar ve kurumlar açısından iki aşamada değerlendirebiliriz.

- Çalışanlar yaş, sosyal durumları ve ihtiyaçlarına uygun olan ve gerçekten hayatlarına değer katacak hakları tercih ederek paketlerini oluşturabiliyor veya dışarıdan daha avantajlı olarak yan hak satın alması yapabiliyor.

- Kurumlar açısından en önemli fayda ise çalışan motivasyonunu artırmak ve bireysel ödüllendirmeyi gerçekleştirerek kişisel tercihlerin değerini bildiğini çalışanlarına gösterebilmek. Bunun yanısıra, yan haklar paketlerinin maliyetlerini kısa ve uzun vadede daha etkin olarak yönetebilecek bir platforma sahip olmak da bir diğer önemli avantaj. Yan haklardan bazıları hem çalışan hem kuruma vergi avantajı sağladığı için aslen baz ücretten daha cazip bir ödüllendirme boyutu olabilmektedir.

Rekabet yolunda önemli fayda sağlıyor
Kurumun böyle bir tercih yapmasını haklı kılacak faydaları şöyle sıralayabiliriz:

• rekabette farklılık sağlamak,
• hedeflenen çalışan profilini şirkete çekebilmek,
• yeni nesil çalışanların bireysel hareket etme ve bireysel olarak ödüllendirilme isteklerine yanıt verebilmek,
• davranış farklılığı yaratmak,
• çalışanlara sunulan yan hakların değerlerini anlatabilme ortamı yaratmak,
• çalışan memnuniyetini artırmak

Günümüzde yaşanan kriz ortamıyla birlikte öne çıkan etkin maliyet yönetimi konusunu da unutmamak gerekir. Esnek yan haklar uygulamalarındaki başarı kriterlerinden en önemlisi ise, üst yönetimin sürece ve programa olan desteğinin yanı sıra proje hedeflerinin doğru belirlenmesi. Ayrıca etkin bir işletim modeli kurgulanması, maliyeti etkin yönetecek bir tasarım yapılması, çalışanların programın amaçları ve kullanımı ile ilgili eğitilmesi ve çalışan geri bildirimi alınarak programın her yıl gözden geçirilmesi de önem taşıyor. Gerisi ise zaman içinde oluşacak memnuniyetle şekillenecektir…

(Sibel Yücesan - 08.09.09)

Mercer Türkiye Genel Müdürü